De veranderende rol van de netbeheerder onder nieuwe regelgeving

Wanneer mogen netbeheerders sturen, knijpen of flexibiliteit opvragen?

De energietransitie zet de rol van de netbeheerder volledig op zijn kop. Waar netbeheerders jarenlang vooral beheerders waren van fysieke infrastructuur, worden ze nu steeds meer regisseurs van energiestromen. Door de snelle groei van elektrificatie, congestie en decentrale opwek verschuift de focus van bouwen naar sturen. Dat roept vragen op. Wat mag een netbeheerder wel en niet? Wanneer mag er worden geknepen? En op welk moment mag flexibiliteit worden opgevraagd bij bedrijven?

Nieuwe regelgeving geeft netbeheerders meer instrumenten, maar ook meer verantwoordelijkheden. De grenzen van hun rol worden opnieuw gedefinieerd in een energiesysteem dat veel dynamischer is dan waar de huidige wetgeving voor is geschreven.

‍

De nieuwe realiteit van het netbeheer

Het elektriciteitsnet is niet langer een stabiele en voorspelbare infrastructuur. Het wordt steeds vaker geconfronteerd met pieken, teruglevering, lokale verschillen en snelle veranderingen. Netbeheerders zijn daardoor niet meer alleen bezig met kabels en transformatoren. Ze moeten capaciteit beheren alsof het een schaarse grondstof is. Ze worden planners, datamanagers en soms zelfs procesregelaars.

Deze ontwikkeling vraagt om modernere bevoegdheden. Alleen fysieke uitbreiding is niet genoeg. Sturing op momenten van schaarste wordt onvermijdelijk.

‍

Wanneer mag een netbeheerder sturen?

Sturen betekent dat de netbeheerder realtime invloed uitoefent op hoeveel vermogen er door een aansluiting mag lopen. Dat kan door vermogen te beperken of door signalen te sturen waarmee bedrijven hun belasting aanpassen. Nieuwe regelgeving maakt dit mogelijk wanneer er sprake is van een dreigende overschrijding van de netcapaciteit. De netbeheerder moet kunnen aantonen dat sturen noodzakelijk is om het netwerk veilig en stabiel te houden.

Sturing gebeurt op basis van vooraf vastgelegde voorwaarden. Bedrijven moeten weten in welke situaties dit kan gebeuren en welke maximale impact dit heeft op hun processen. Transparantie wordt een verplicht onderdeel van elk stuurcontract.

‍

Wanneer mag een netbeheerder knijpen?

Knijpen betekent dat het maximale vermogen van een aansluiting tijdelijk wordt verlaagd. Dit mag alleen in situaties waarin het net dreigt overbelast te raken en er geen andere opties zijn om de veiligheid van het systeem te waarborgen. De netbeheerder mag dit niet willekeurig toepassen. Er gelden strikte voorwaarden, zoals:

• er moet een acute congestiesituatie zijn
• alternatieven zoals flexibiliteit moeten zijn overwogen
• de impact moet proportioneel zijn
• bedrijven moeten vooraf inzicht hebben in de criteria

Knijpen wordt daarmee niet de standaard, maar een noodmaatregel die juridisch stevig onderbouwd moet zijn.

‍

Wanneer mag een netbeheerder flexibiliteit opvragen?

Flexibiliteit opvragen wordt een belangrijk instrument. Dit betekent dat de netbeheerder bedrijven vraagt om hun verbruik te verlagen, te verschuiven of tijdelijk te stoppen. Nieuwe regelgeving formaliseert deze rol en bepaalt dat flexibiliteit mag worden opgevraagd in situaties waarin:

• er een dreigende congestie is
• flexibiliteitscontracten actief zijn
• bedrijven vooraf hebben ingestemd met deelname
• de flexibiliteit aantoonbaar bijdraagt aan stabiliteit

Dit maakt het mogelijk om congestie op te lossen zonder dat er direct fysiek hoeft te worden ingegrepen. Flexibiliteit wordt daarmee een primaire maatregel, knijpen een secundaire en netuitbreiding een langetermijnoplossing.

‍

Wat deze veranderingen betekenen voor bedrijven

Bedrijven krijgen te maken met een netbeheerder die niet alleen levert, maar ook stuurt. Dat vraagt om inzicht in processen en flexibiliteit. De bedrijven die hun energieprofiel kunnen aanpassen, worden betrouwbare partners binnen het energiesysteem. Zij kunnen rekenen op meer aansluitruimte, stabielere contracten en lagere kosten.

Bedrijven die niet kunnen of willen meebewegen, lopen het risico vaker te worden beperkt. De energiemarkt wordt een samenspel, waarbij samenwerking belangrijker wordt dan ooit.

‍

Conclusie

De rol van de netbeheerder verandert fundamenteel. Nieuwe regelgeving maakt duidelijk wanneer sturen, knijpen of flexibiliteit opvragen is toegestaan. Netbeheerders worden van infrastructuurbeheerders steeds meer systeemregisseurs. Dat vraagt om duidelijke kaders, transparantie en samenwerking. Bedrijven die nu al inzetten op flexibiliteit en inzicht, worden de winnaars in een energiesysteem dat steeds dynamischer wordt.

‍